احتمالاً شما هم متوجه شدید که چندی پیش کمپانی معروف فیسبوک نام خود را به «متا» تغییر داد و در بیایه‌ای متاورس را آینده جهان اینترنت معرفی کرد. از طرفی جذب سرمایه یک میلیارد دلاری شرکت اپیک (Epic)، سازنده بازی آنلاین گروهی فورتنایت نیز در اوایل امسال، مهر تاییدی بر علاقه سرمایه‌گذاران جهت ورود به حوزه بازی‌های آنلاین گروهی بود. در همین حین، ناگهان «متاورس» به مهمترین کلمه کلیدی در حوزه فناوری تبدیل شد و هر سرمایه‌گذار کریپتو در کنار خرید و فروش ارز دیجیتال، سعی کرد سهم خود را از این بازار پرهیاهو و نوظهوربه دست آورد . حالا باید با نگاهی عمیق‌تر به متاورس نگاه کنیم. برای آگاهی به این موضوع با ما در ادامه این مقاله همراه شوید.
در این مطلب بخوانید
متاورس چیست؟
متاورس در لغت به معنی فرادنیا یا فراجهان است. متا یک کلمه یونانی میباشد و ورس از کلمه انگلیسی UNIVERSE برگرفته شده است. متا معنی «فراتر» یا «پس از را دارد و UNIVERSE نیز به معنای دنیا یا هستی میباشد. ترکیب این دو کلمه، یک کلمه جدید با مفهوم جذاب‌تر را القا کرده است. متاورس در نهایت مفهوم دنیایی فراتر از دنیای واقعی را در ذهن ایجاد می‌کند که به اختصار، به آن فراجهان یا فرادنیا می‌گویند. در حقیقت، متاورس مثل معنای لغوی خود عمل می‌کند و برخی قوانین فیزیکی را در هم شکسته است. تعریف ساده‌تر و قابل فهم‌تر متاورس را مارک زاکربرگ، موسس فیسبوک یا متای کنونی بهتر بیان کرده است. به گفته ایشان، متاورس به مجموعه‌ای دنیاهای مجازی می‌گویند که به وسیله آن می‌توان افرادی که به صورت فیزیکی از همدیگر دور هستند را کنار هم آورد تا با یکدیگر ارتباط برقرار نمایند. به وسیله متاورس، برقراری ارتباط با تمامی افراد دنیا (کسانی که وارد متاورس می‌شوند) امکان‌پذیر میباشد.
هرچند این دنیای جدید، در دنیای مجازی برقرار شده است، اما همچنان از تعداد زیادی از قوانین و جنبه‌های دنیای واقعی نیز خالی نمی‌باشد. مهمترین عاملی که در دنیای متا وجود دارد، هویت‌های فردی و افراد هستند. علاوه بر این، ارزها و توکن‌های دیجیتال نیز در این دنیا وجود خواهند داشت. این توکن‌ها، ارز رایج متاورس هستند و با استفاده از آن می‌توانید به مبادله و خرید و فروش، مثل دنیای واقعی بپردازید. متاورس دارای محدودیت خاصی نمی‌باشد و از این رو افراد می‌توانند با اکثر دستگاه‌های هوشمند خود به این دنیا متصل شوند. اتصال به متاورس توسط گوشی هوشمند، کامپیوترهای خانگی یا شخصی، دستگاه‌های AR و VR امکان‌پذیر میباشد. جذابیت و هیجان ایجاد شده برای متاورس از زمانی بیشتر شده است که می‌توانید حتی با استفاده از کنسول‌های بازی نیز وارد این دنیای جدید بشوید.
تاریخچه متاورس
این اصطلاح، اولین بار در رمان علمی تخیلی نیل استفنسون (Neal Stephenson) با عنوان «سقوط برف» در سال ۱۹۹۲ استفاده شد. در این کتاب، metaverse به‌عنوان آخرین تیر از کمان اینترنت بر پیکر نیمه جان دنیای سنتی شلیک شد. تعبیری فلسفی از اهمیت واقعیت مجازی که در آن هر تعامل دیجیتال تاثیرگذاری مستقیم بر دنیای واقعی داشته باشد. پس از انتشار این رمان، چندین کتاب، فیلم و برنامه تلویزیونی نیز مفهوم متاورس را به نحوی بیان کردند. از جمله مهمترین این آثار می‌توان به فیلم تحسین شده استیون اسپیلبرگ به نام Player One Ready (بازیکن شماره ۱؛ آماده) اشاره کرد که از رمانی با همین نام از ارنست کلاین (Ernest Cline) در سال ۲۰۱۱ اقتباس شد.
کاربرد متاورس
در این قسمت قصد داریم تا به صورت تخصصی‌تر تعریف کاربردهای متاورس را توضیح دهیم.
متاورس و علم
برقراری ارتباط دانشجویان با اساتید را بررسی کنید. این که افراد از تمامی نقاط دنیا این امکان را داشته باشند که به دانشگاه و استاد مد نظر خود دسترسی داشته و در کلاس‌های درسی حضور پیدا کنند، بسیار مفید است. مشکلات سفر، هزینه‌ها و اقدامات اقامتی در چنین موقعیت‌هایی به کلی حل می‌شود و می‌توانید بدون هیچ محدودیتی در هر دانشگاهی تحصیل کنید.
در دنیایی که ارتباط بین شخصیت‌های علمی توسط ایمیل یا حداکثر به وسیله‌ی تماس‌های تصویری انجام می‌شود، حضور مستقیم بسیار مفید‌تر خواهد بود. به طور حتم با این موضوع موافقید که ملاقات حضوری بهتر از برقراری ارتباط با ایمیل و تماس تلفنی میباشد؛ مخصوصا در مواقعی که پای علم و نتایج آزمایشات به میان باشد. چنین بحث‌هایی نیاز به ملاقات طولانی مدت و حضوری داشته تا به نتیجه مطلوبی دست پیدا کنید. با متاورس، شخصیت‌های علمی و اساتید می‌توانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و در مورد موضوعات و آزمایشات علمی مختلف بحث نمایند. در چنین دنیایی می‌توان نتایج آزمایشات، تصاویر و تحقیقات را با یکدیگر به سادگی به اشتراک بگذارید و به نتیجه بهتری برسید.
متاورس و پزشکی
ملاقات با دکتر روان‌پزشک و مراجعه به مطب دکتر، که برای بسیاری از افراد آزار دهنده میباشد، با استفاده از متاورس می‌تواند دچار دگرگونی شود. فرض کنید چنین افرادی بتوانند به راحتی در هر زمانی که قصد داشته باشند، با دکتر دلخواه خود ملاقات کنند. حضور در مطب و صحبت با دکتر توسط متاورس یک امکان شگفت انگیز میباشد که برای اکثر افراد کمک کننده است. از طرف دیگر، دانشجویان پزشکی می‌توانند با اساتید خود در ارتباط باشند و به بررسی آناتومی بدن انسان در کلاس‌های متاورس بپردازند. سوی دیگر این ماجرا، ارتباط بین پزشک و مراجعه کنندگان است . پزشکان می‌توانند در چنین دنیایی، عمل‌های جراحی پیش رو را برای بیماران خود نشان دهند تا فرد مریض با روند معالجه و عمل به طور کامل آشنا بشود. چنین کاری با استفاده از واقعیت مجازی در کنار واقعیت افزوده قابل انجام میباشد.
متاورس و دنیای بازی
در سال‌های اخیر با رشد واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، بازی‌های زیادی را شاهد بودید که کمپانی‌های بزرگ سعی در رشد آنها داشته اند. بازی‌های واقعیت مجازی مانند CALL OF DUTY، RESIDENT EVIL، MICROSOFT FLIGHT SIMULATOR از نمونه‌های پر اهمیت و موفق بازی‌های این سری می‌باشند که به صورت واقعیت مجازی عرضه شدند. حضور در چنین بازی‌هایی با استفاده از واقعیت مجازی بسیار لذت بخش میباشد. اما ترکیب واقعیت مجازی و واقعیت افزوده، مفهوم تازه ای به نام واقعیت ترکیبی را ایجادکرده است. واقعیت ترکیبی را می‌توان یکی از شکل‌های مختلف متاورس به حساب آورد. با استفاده از واقعیت افزوده می‌توانید بازی‌هایی مانند BEAT SABER، AUDICA و DEAD & BURIED را تجربه نمایید. تجربه و مشاهده چنین بازی‌هایی، ایده بهتری از متاورس را به شما خواهد داد. چنین بازی‌هایی، تنها ابتدای قابلیت‌های تفریحی متاورس می‌باشند. در بازی‌های متاورس می‌توانید با استفاده آواتار دیجیتالی، شخصیت خود را به صورت دلخواه طراحی نمایید. ساخت شخصیت دلخواه با استفاده از مفاهیم جدیدی مانند NFT بسیار جذاب‌تر نیز خواهد شد. در چنین دنیایی می‌توانید شخصیت خاصی را طراحی نمایید. این طراحی می‌تواند شامل چهره، پوشش و دیگر موارد نیز باشد. حضور در بازی‌های جذاب‌تر و زیبایی مانند بازی‌هایی که همه روزه انجام می‌شود، توسط دنیای متاورس، هیجان انگیزتر هم خواهند شد.
متاورس و فروش خانه
این فرایند، اشاره کوچکی به کاربرد اقتصادی و اجتماعی دنیای متاورس خواهد داشت . فرض کنید می‌خواهید منزلی در شهر یا کشور دیگری را برای اقامت اجاره یا خریداری نمایید. سفر به مقصد و صرف زمان طولانی برای بازدید از منازل مختلف، دشوار میباشد. با استفاده از متاورس، مشاورین املاک می‌توانند منازل مورد نظر را به شما نمایش بدهند و شما محیط خانه و دیگر ویژگی‌های منزل را بررسی نمایید.
متاورس و گردشگری
مسافرت برای تمامی انسان‌ها لذت بخش میباشد، اما همه توانایی مسافرت ندارند. متاورس پله‌ای است تا با به کار گیری از آن، همه بتوانند به تمامی نقاط دنیا سفری داشته باشند. با ورود به دنیای متاورس می‌توانید به هر مکان از دنیا و در هر زمان از شبانه‌روز سفر کنید . عدم محدودیت متاورس در چنین اموری، بیشتر از پیش دیده می‌شود. حضور در مکان‌های گردشگری مختلف، مسافرت به قله کوه، جنگل‌های زیبا و دیگر نقاط گردشگری و باستانی، بسیار کاربردی میباشد.
متاورس و کارهای پرخطر
مشاغلی مانند معدن کاری، آتش نشانی یا حتی فضانوردی جزو مشاغل پرخطر به حساب می‌آیند. برای تربیت افرادی که آمادگی حضور در چنین مشاغلی را داشته باشند، نیاز است تا هزینه زیادی مصرف شود. در اکثر مواقع هم بدون حضور فرد در محیط کاری، امکان تربیت نیروی کار وجود نخواهد داشت. دنیای متاورس می‌تواند به عنوان یک شبیه ساز کامل از محیط‌های کاری پرخطر به حساب آید. تربیت نیروهای انسانی در شرایط گوناگون در دنیای متاورس، احتمال بروز حوادث آسیب زننده را تا حد بسیاری کاهش خواهد داد. بدین وسیله نیروهای حرفه‌ای‌تر و کاربلدتری تربیت می‌شوند.
متاورس و مزایای آن
ویژگی‌های اصلی یا مزایای متاورس واقعاً زیاد هستند و اگر بخواهید در مورد خصوصیات و مزایای این دنیای تاره و برتر صحبت کنید به راحتی می‌توان یک کتاب نوشت. در این بخش از مقاله به اختصار در مورد ویژگی‌های اصلی یا مزایای متاورس صحبت می‌کنیم:
• سرعت
سرعت، مهمترین و اصلی‌ترین ویژگی و مزیتی میباشد که متاورس دارد. فرادنیا دیگر نیاز کاربران به جستجو را از بین خواهد برد. در این دنیای جدید کافی است انسان اراده کرده تا هر آنچه که نیاز دارد، به صورت لحظه‌ای در اختیارش باشد.
• حضور
یکی از ویژگی‌های مهم این دنیای جدید این است که انسان به صورت کاملا ملموس در آن حضور دارد. درست است که این حضور در قلب مفهوم آواتار اتفاق خواهد افتاد ولی احتمالاً با تکامل این دنیای برتر و جدید، شخصیت‌های تازه تری هم در این جهان تشکیل شود. تکامل بازی‌های کامپیوتری را در نظردارید؟ این بازی‌ها از ابتدا تا به حال چقدر پیشرفت داشته‌اند؟
• برقراری ارتباط
چیزهایی که در دنیای متاورس موجود است، می‌تواند در دنیای واقعی هم تأثیرگذار باشند. به عنوان مثال شما می‌توانید در منزل خود نشسته و با کسی که در آمریکا در منزلش است، یک ملاقات کاری داشته باشید. درست است که این ملاقات از طریق آواتارهای شما و طرف مقابل انجام خواهد شد ولی مسئله این است که این ارتباط مجازی روی عملکرد و تصمیم‌های شما در دنیای واقعی هم تأثیر گذار خواهد بود.
• ساخت دنیای جدید
کاربران می‌توانند این دنیای جدید خود را همان طور که علاقه دارند بسازند. شما به عنوان یک کاربر می‌توانید این دنیا را به همان صورتی که میپسندید بسازید. مثلاً می‌توانید برای خودتان یک اتاق کار داشته باشید تا پس از زدن عینک واقعیت افزوده در محیط این اتاق حضور داشته باشید و از حضور در آن لذت ببرید. این در حالی میباشد که در واقعیت شما در اتاق خواب خود نشسته‌اید.
• کاهش چشمگیر هزینه‌ها
در متاورس دیگر خبری از حمل و نقل و رفت و آمدهای عجیب و غریب و طولانی نمی‌باشد. شما می‌توانید در منزل یا محل کار خود نشسته و از طریق آواتار خود به فضایی که مد نظر‌تان است ، سفر کنید. بنابراین هم هزینه‌های شما به میزان چشمگیری کاهش خواهد یافت و هم آسیب‌های زیست محیطی مثل آلودگی هوا از بین خواهد رفت. به علاوه در دنیای واقعی باید برای برگزاری یک جلسه به کشور دیگری رفته، زمان خود را صرف نموده، تا بتوانید در یک جلسه شرکت نمایید . اما دیگر هیچ کدام از این نگرانی‌ها معنا نخواهد داشت و با متاورس می‌توان همه کارها را خیلی راحت و بی‌دغدغه به انجام رساند.
• هوشمند شدن ابزارها
هوشمند بودن یکی دیگر از ویژگی‌های متاورس میباشد. در حال حاضر بسیاری از مردم جهان علاقه دارند که همه ابزارها و فعالیت‌های جهان هوشمند شود تا بتوانند از راه دور محیط کار خود را مورد بررسی قرار دهند تا لوازم خانگی را خاموش و روشن نمایند . فرادنیا به گونه‌ای خواهد بود که می‌کوشد این تغییر و تحولات را برآورده کند. به عنوان نمونه کسانی که در زمینه گلخانه و کشاورزی مدرن فعالیت دارند، می‌توانند از طریق ابزارهای هوشمند دمای محیط گلخانه را بررسی نمایند و در صورت لزوم این دما را افزایش یا کاهش بدهند.
• مبادلات اقتصادی از طریق ارزهای دیجیتال
در دنیای برتری که در آینده نه‌چندان دور وارد آن می‌شوید، تمام مبادلات اقتصادی از طریق ارزهای دیجیتال که مفهومی کاملاً مجازی دارد، صورت خواهد گرفت. دلیل استفاده از ارزهای دیجیتال در متاورس این است که در این جهان نمی‌توان با یورو و دلار معامله نمود و به همین خاطر چاره‌ای جز استفاده از رمزارزها نمی‌باشد.
سخن آخر
متاورس به عنوان یکی از جدیدترین اختراعات بشر، محیط جذاب و هیجان انگیزی را به افراد نشان می‌دهد. امکان کسب درآمد و رشد و رونق آن در کنار انجام انواع تفریحات سبب شده تا عده بسیاری به دنبال استفاده از متاورس باشند. هرچند پروژه متاورس جهانی به طور کامل به پایان نرسیده است، همچنان پلتفرم‌های متاورس متعددی در حال فعالیت میباشد که می‌توانید از آنها بازدید و استفاده نمایید. متاورس در عین این که می‌تواند مشکلات زیادی را حل نمیاد و ارتباطات انسان را مورد تحول قرار دهد، مشکلات جدیدی نیز ایجاد خواهد کرد که نیاز به بررسی بیشتر دارد. این مطلب برای آشنایی کاربران تیم سفیر با متاورس و کابرد های آن تهیه شد و امیدواریم با استفاده از این مطلب از متاورس به خوبی بهره مند شوید.
کاربردهای متاورس: فراتر از سرگرمی و ارتباطات
متاورس، دنیایی که تنها به بازی و تعاملات اجتماعی محدود نمی‌شود، پتانسیل‌های بی‌شماری برای تحول در صنایع مختلف دارد. درک این کاربردها برای کسب‌وکارها حیاتی است تا بتوانند جایگاه خود را در این اکوسیستم نوظهور پیدا کنند.
آموزش و یادگیری
کلاس‌های درس مجازی سه‌بعدی، شبیه‌سازی‌های واقع‌گرایانه برای تمرین مهارت‌های پزشکی یا مهندسی، و سفرهای تاریخی مجازی، تنها بخشی از قابلیت‌های متاورس در حوزه آموزش هستند. این رویکرد، یادگیری را ملموس‌تر و جذاب‌تر می‌کند.
تجارت و بازاریابی
کسب‌وکارها می‌توانند فروشگاه‌های مجازی راه‌اندازی کرده، محصولات خود را به صورت سه‌بعدی نمایش دهند و رویدادهای معرفی محصول برگزار کنند. NFTها نیز برای وفاداری مشتری و ارائه محتوای انحصاری کاربرد دارند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۱۴۰۵، سهم بازاریابی و تجارت الکترونیک در متاورس ایران، به حدود ۳۰۰ میلیارد تومان برسد.
صنعت و سلامت
در صنعت، متاورس امکان ایجاد «دوقلوهای دیجیتال» از کارخانه‌ها را فراهم می‌کند تا نظارت و عیب‌یابی از راه دور انجام شود. در پزشکی، از مشاوره از راه دور با آواتارها تا شبیه‌سازی‌های پیچیده برای آموزش جراحان و توانبخشی بیماران، کاربردهای فراوانی وجود دارد.
فناوری‌های زیربنایی متاورس: ستون‌های یک دنیای جدید
متاورس مجموعه‌ای از فناوری‌های پیشرفته است که با هم کار می‌کنند تا این دنیای مجازی را ممکن سازند.
واقعیت مجازی (VR) و واقعیت افزوده (AR)
این دو فناوری دروازه‌های اصلی ورود به متاورس هستند. VR کاربران را کاملاً در یک محیط مجازی غرق می‌کند، در حالی که AR عناصر دیجیتالی را روی دنیای واقعی ما قرار می‌دهد.
بلاکچین و توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT)
بلاکچین زیربنای اقتصادی متاورس است و امکان مالکیت واقعی دارایی‌های دیجیتال (زمین، لباس، هنر) را از طریق NFTها فراهم می‌کند. ارزهای دیجیتال نیز به عنوان وسیله مبادله عمل می‌کنند.
هوش مصنوعی (AI) و زیرساخت شبکه
هوش مصنوعی نقش حیاتی در ایجاد تجربه‌های پویا و واقع‌گرایانه (مانند آواتارهای هوشمند و تولید محتوا) دارد. برای عملکرد روان متاورس، زیرساخت‌های شبکه با پهنای باند بالا و تأخیر کم (5G/6G) ضروری است.
چالش‌ها و ملاحظات ورود به متاورس
با وجود پتانسیل‌های فراوان، ورود به دنیای متاورس خالی از چالش نیست و نیازمند بررسی دقیق ملاحظات مختلف است.
امنیت، حریم خصوصی و زیرساخت
حفاظت از داده‌ها، جلوگیری از کلاهبرداری‌های دیجیتال و تضمین امنیت تراکنش‌ها از چالش‌های اصلی هستند. همچنین، ایجاد و نگهداری محیط‌های متاورس نیازمند توان محاسباتی و زیرساخت‌های ابری قدرتمند است.
پذیرش عمومی و مسائل حقوقی
همه افراد به یک اندازه با فناوری‌های جدید آشنا نیستند و هزینه بالای دستگاه‌های ورودی می‌تواند مانعی برای دسترسی گسترده باشد. قوانین مربوط به مالکیت دارایی‌های دیجیتال و حقوق کپی‌رایت در محیط‌های مجازی نیز هنوز در حال تکامل هستند.
گام‌های عملی برای کسب‌وکارها در متاورس (مثال: آژانس دیجیتال مارکتینگ سفیر)
برای آژانس‌های دیجیتال مارکتینگ مانند «سفیر» و مشتریانشان، ورود به متاورس فرصت‌های بی‌نظیری را فراهم می‌کند. در اینجا یک راهنمای گام‌به‌گام ارائه می‌شود:
- **تحقیق و درک مخاطب:** مخاطبان هدف و پلتفرم‌های مورد علاقه آنها را شناسایی کنید (مثال: جوانان در Decentraland یا متخصصان در پلتفرم‌های سازمانی).
- **انتخاب پلتفرم مناسب:** پلتفرمی را انتخاب کنید که با اهداف کسب‌وکار و مخاطبان شما همخوانی دارد (مثال: Sandbox برای برند مد؛ AltspaceVR برای آموزش).
- **ایجاد هویت و دارایی دیجیتال:** آواتار برند، فروشگاه مجازی، محصولات NFT، یا زمین مجازی خود را طراحی کنید (مثال: دفتر مجازی آژانس سفیر).
- **تجربه‌سازی تعاملی:** تجربه‌های جذاب و تعاملی برای کاربران ایجاد کنید؛ بازی‌ها، رویدادها، چالش‌ها، یا محتوای آموزشی (مثال: برگزاری وبینار تعاملی در دفتر مجازی سفیر).
- **بازاریابی و ترویج:** حضور خود در متاورس را از طریق کانال‌های سنتی و دیجیتال تبلیغ کنید و از اینفلوئنسرهای متاورس بهره ببرید.
- **سنجش و بهینه‌سازی:** عملکرد خود را در متاورس به طور مداوم رصد کرده و بر اساس داده‌ها، استراتژی‌های خود را بهینه‌سازی کنید.
سنجش موفقیت در متاورس: معیارهایی برای ارزیابی
همانند هر کمپین دیجیتال مارکتینگ، سنجش موفقیت در متاورس نیز نیازمند تعریف معیارهای مشخص است. در اینجا برخی از معیارهای کلیدی آورده شده‌اند:
| معیار کلیدی | روش سنجش | اهمیت | توضیحات |
|---|---|---|---|
| **تعداد کاربران فعال** | تعداد آواتارهای منحصر به فردی که به فضای شما وارد می‌شوند. | بالا | میزان جذب اولیه و علاقه به فضای شما. |
| **زمان سپری شده** | میانگین مدت زمانی که کاربران در فضای شما حضور دارند. | بالا | جذابیت و تعامل‌پذیری محتوا. |
| **نرخ تعامل** | تعداد تعاملات (کلیک، چت، خرید) تقسیم بر تعداد بازدیدکنندگان. | متوسط به بالا | میزان مشارکت کاربران. |
| **تراکنش‌های مالی** | تعداد و ارزش خرید و فروش دارایی‌ها یا خدمات. | بالا (برای کسب‌وکارهای تجاری) | بازگشت سرمایه مستقیم (ROI). |
| **بازخورد کاربران** | نظرات، پیشنهادات و شکایات جمع‌آوری شده. | بالا | بینش‌های کیفی برای بهبود تجربه. |
| **ارزش برند و آگاهی** | افزایش شناخت برند و میزان بحث پیرامون آن. | بالا (برای برندسازی) | سنجش غیرمستقیم از طریق نظرسنجی و تحلیل شبکه‌های اجتماعی. |
با توجه به رشد سریع این فضا، تخمین زده می‌شود که حجم کل تراکنش‌های مربوط به زمین‌های مجازی و NFTهای مرتبط با برندها در متاورس ایران، تا پایان سال ۱۴۰۵ به بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان برسد. این ارقام نشان‌دهنده پتانسیل عظیم اقتصادی متاورس برای کسب‌وکارهایی است که با استراتژی صحیح وارد این عرصه می‌شوند.
برای اجرای حرفه‌ای این کار می‌توانید از خدمات دیجیتال مارکتینگ کمک بگیرید.
